موضوع تكليف شب

 موضوع : تکلیف شب ( در فرآیند یاد دهییادگیری )

 

قال علی ( ع ) : ای کمیل هیچ حرکت و کاری نیست مگر اینکه محتاجی که نسبت به آن علم و معرفت داشته باشی .

 

اساس و پایه هر کار و عمل درست و صحیح بر معرفت و شناخت گذارده شده است و برای بشر در انجام صحیح امور راهی نیست مگر اینکه نسبت به فعالیتی که قصد آن را دارد آگاهی و شناخت کافی داشته باشد .

معلمین که تلاش آنها به منظور تربیت و پرورش استعدادهای نهفته انسانها ، به ویژه جنبه الهی آنان است باید برای رسیدن به این هدف والا از زمینه فعالیت خویش یعنی انسان و شرایط روحی و جسمی او را شناخته و با تشخیص نیازهای او، با ایجاد یک جریان سالم تربیتی برای تامین آن نیازها در جهت شکوفایی استعدادهای عالی انسانی قیام نمایند .

تکلیف شب به عنوان یک موضوع تربیتی در سال 1842 مورد مباحثه متخصصان علوم تربیتی در انگلستان قرار گرفت و در سال 1892 در نخستین شمارهای دایره المعارف تعلیم و تربیت آمده است که بچه های کمتر از 9 سال آماده نیستند که تکالیف جدیدی در خانه انجام دهند .

مطالعات دیگری در خصوص رابطه تکلیف شب با سطوح تحصیلی در کشورهای خارجی انجام شده است نتایج ذیل را نشان داده است .

 

1. تاثیر تکلیف شب در جریان یادگیری برای دوره ابتدایی کم و قابل اغماض است .

2.برای دوره راهنمایی مفید ولی تاثیر آن نصف دوره دبیرستان است .

3. برای دوره دبیرستان تکلیف شب بیشترین اثر را در یادگیری دارد ولی نباید مطالب مشکل و غیر قابل فهم باشد . بدون شک بین تکلیف شب و پیشرفت رابطه ای وجود دارد تکلیف شب ممارست را بالا می برد ، نظم را آموزش می دهد و از همه مهمتر مرکز توجه خانواده و والدین را به امر آموزش معطوف می سازد .

همکاران محترم واقفند کتاب بخوانیم و بنویسیم در دوره ابتدایی در راستای ارکان زبان آموزی یعنی گوش دادن سخن گفتن ، خواندن و نوشتن برنامه ریزی شده است که عمل نوشتن در آخرین مرحله از زبان آموزی قرار دارد و با رویکرد متفاوت و با یک اهمیت تدریس می شود . رویکرد کتاب بخوانیم به صورت کلی و برای تقویت مهارتهای شفاهی دانش آموزان و کتاب بنویسیم با رویکرد تحلیلی و تقویت مهارتهای کتبی است .

 

رویکردهای زبان آموزی : مهارتهای شفاهی ( کلی ) شامل: (گوش دادنسخن گفتنخواندننوشتن ) مهارتهای کتبی ( تحلیلی ) شامل : (نوشتنخط تحریری )

با توجه اینکه تمرین رونویسی برای خط تحریری در کتاب بنویسیم پیش بینی شده است تهیه ی دفتر مشق یا دادن مشق اضافی به دانش آموزان نیازی نیست ولی همکاران ارجمند می توانند برای دو ماده ی خوش نویسی و املا ، دفتر اضافی در نظر بگیرند و فعالیت کتاب بخوانیم فقط به منظور بحث و تبادل نظر گروهی و تقویت مهارتهای شفاهی دانش آموزان است و به نوشتن پاسخ آنها در کتاب نیازی نیست .

در حقیقت وقتی رویکرد کلی شد روشها نیز عوض می شود زیرا روشها برگرفته از رویکرد می باشد . جایگاه تکلیف شب و استفاد از آن باید با هدف و به اندازه ای باشد که فرصتهای کافی برای بازی ، ورزش و تفریح برای دانش آموزان باقی بماند .

مهمترین ویژگیهای مطلوب تکلیف شب

1. متناسب با جنبه های رشد بدنی ، عقلانی ، عاطفی و اجتماعی دانش آموزان باشد .

2. متناسب با توانائیهای ذهنی دانش آموزان باشد .

3. در صورتی که نوع تمرین ، آمادگی و امتدادی و بسطی است حتما در ارتباط با موضوعات درسی باشد .

4. استقلال و ابتکار عمل دانش آموز در انجام تکلیف حفظ گردد .

5. نوع تکلیف با توجه به اهداف آموزشی همان پایه و رویکرد مثبتی بر نگارش کتاب باشد .

6. حجم کتاب درسی باید به اندازه ای باشد که فرصتهای کافی برای بازی ، ورزش و تفریح برای دانش آموزان باقی بماند .

انواع تکلیف شب

متخصصان تعلیم و تربیت انواع تکلیف شب را در چهار دسته اصلی یعنی تمرینی ، آماده سازی و آمادگی ، امتدادی و بسطی و خلاقیت طبقه بندی کرده اند .

الف ) تکالیف تمرینی

این نوع تکالیف برای تقویت مهارتها و دانش های کسب شده مناسب می باشد و معمولا به صورت کتبی ارائه می گردد و جهت تثبیت یادگیری و فعالیتهای خواندن و کارهای تمرینی و انفرادی بکار گرفته می شود و شاید این نوع تکلیف از قدیمی ترین و با سابقه ترین نوع تکلیف شب است .

هدفهای تکالیف تمرینی : 1. تقویت مهارتها و افزایش سرعت عمل در انجام کاری 2. تثبیت مطالب آموخته شده در ذهن 3. افزایش سرعت عمل در یاد آوری مطالب و تقویت حضور ذهن و قدرت تجسم دانش آموز 4.رفع نقاط ضعف درسی دانش آموزان

 

ب ) تکالیف آماده سازی و آمادگی

این نوع تکالیف جهت آماده سازی و آماده کردن شاگردان برای درسهای روز بعد یا روزهای بعد به کار برده می شود و معمولا به صورت مطالعه کتب درسی ، مطالعه خارج از کتب درسی ؛ جمع آوری مطالب و مواد مثل کنفرانس در کلاس درس ، حفظ کردن ، روخواندن و از قبل خواندن دروس انجام می پذیرد . زمانی این نوع تکلیف از سودمندی و کارایی برخوردار است که ابتدا رهنمودها ، راهنماییها و دستورالعملهای لازم در مورد چگونگی و چرایی انجام تکالیف کاملا برای دانش آموزان تبین گردد و ابتکار عمل ، قدرت تخیل و روش شخصی حفظ گردد.

هدفهای تکالیف آمادگی و آماده سازی

1.آماده نمودن ذهن دانش آموزان برای یادگیری مطالب درسی جدید و افزایش قوه ترسیم و تجسم مفاهیم در ذهن آنان به هنگام ارائه درس جدید

2. تقویت مهارتها و آگاهیهای دانش آموز برای یادگیری مستقل و خود راهبری در یادگیری که این کار قابلیت دانش آموز را برای خود آموزی در طول زندگی افزایش می دهد .

3. تحریک و تمهید دانش آموز برای مباحثه در کلاس پیرامون درس جدید و طرح سوالات ارزشمند و مفید .

4. برانگیختن حس کنجکاوی دانش آموزان در زمینه موضوع درس جدید .

ج ) تکالیف بسطی و امتدادی

این نوع تکلیف شاگرد را فراسوی کارها و فعالیتهای کلاسی سوق داده ، موجبات یادگیری ایده ها و مهارتها را در موقعیت های جدید فراهم می آورد . تکلیف بسطی به صورت پروژه های طویل المدت و از طریق فعالیتهای حل مسائل ، تحقق پیدا می کند . پروژه های طویل المدت و امتداد کارها ، موضوعاتی است که در کلاس درس تدریس گردیده و ادامه آن در منزل به صورت فردی انجام می گیرد و معمولا این نوع تکلیف خود انتخابی است مثلا ساختن هرم ، ساختن تقویم سالیانه و یا پختن یک نوع غذای خاص ضمنا فعالیت های حل مساله در این نوع تکلیف ، ممکن است چندین روز یا چندین هفته را در برگیرد تا تکلیف کامل گردد . این نوع تکلیف بر روی تولید دانش نه تکرار و تکثیر دانش استوار بوده و درصد امتدادفعالیتهای آموزشی به صورت انفرادی در خارج از مدارس می باشد . این نوع تکلیف           می تواند به عنوان پیش سازمان دهنده مفاهیم درسی و آموزشی به کار رود .

هدفهای تکالیف امتدادی و بسطی

1. افزایش اطلاعات و معلومات عمومی دانش آموزان پیرامون موضوعات درسی

2. افزایش تواناییهای دانش آموزان در حل مسائل و تعمیم و کاربرد آموخته ها در موقعیت های جدید

3.تشویق و تقویت مهارتها و آگاهیهای دانش آموزان در انجام فعالیتهای تحقیقی ، پژوهشی پیرامون موضوعات درسی

4. ایجاد عادت مطالعه و تقویت حوصله و ثبات و روحیه پی گیری در انجام مطالعات دنباله دار

5. تقویت حس خود باوری ، خودشناسی و اعتماد به نفس در دانش آموز

 

 

د ) تکالیف خلاقیتی

وقتی که دانش آموز مفاهیم و مهارتهای مکتسبه در کلاس درس را با هم ترکیب کند و در یک راه با راههای جدید و متفاوت به کار بندد این نوع تکلیف را تکلیف خلاقیتی گویند . تکالیف خلاقیتی ممکن است به صورت کتبی یا شفاهی و یا به صورت انجام کاری صورت پذیرد .

البته باید اذعان داشت که این چهار نوع تکلیف همیشه بطور مجزا و منفک به شاگردان ارائه نمی شود . گاهی ممکن است شاگرد برای حل یک مسئله از هر چهار نوع تکلیف برای بسط و خلق ایده خود استفاده کند .

معذالک با فراهم آوردن تنوعی از تکالیف مختلف می توان موجبات تثبیت ، آماده سازی ، تداوم و خلق مفاهیم و مهارتها را در فرآیند تعلیم و تربیت ایجاد نمود .

هدفهای تکالیف خلاقیتی

1. پرورش قدرت تخیل و تفکر دانش آموزان در خلق و ابداع آثار ( هنری ، فنی ، صنعتی و ... ) با توجه به علایق و استعدادهایشان

2. پرورش قدرت تفکر و تخیل دانش آموز در ارائه طرحها و روشهای ابتکاری برای حل مسائل خاص .

3. تقویت حس خود باوری ، خودشناسی و اعتماد به نفس در دانش آموز .

 

نقش والدین در تکلیف منزل

معلمان هر روز تکلیف شب را بر روی تابلوی کلاس قید کرده و دانش آموزان آنها را در دفترچه یادداشت خود ثبت می کنند . والدین باید هر روز دفترچه یادداشت فرزندشان را ببینند و در پایان تکلیف انجام شده را چک کنند . اگر معلمی تکلیف تعیین ننموده و یا تکلیف تعیین شده غیر معقول بنظر رسد باید والدین با مدرسه و معلم مربوط تماس بگیرند تا از کم و کیف قضیه آگاه شوند . باید والدین به فرزندانشان نشان دهند که خانواده آنها نیز عاشق مطالعه و موضوعات درسی مثلا ریاضیات ، ادبیات ، هنر و غیره است .

برخی از والدین از اینکه خودشان نیز بعضی از مسائل درسی فرزندانشان را می دانند از نظارت بر تکلیف بچه ها طفره می روند .

چنین طرز تفکری اشتباه است زیرا نقش والدین در تکلیف منزل این نیست که آنها تمام موضوعات درسی فرزندانشان را بدانند بلکه وظیفه اصلی آنها راهنمایی ، هدایت و تشویق فرزندنشان در موضوع مورد مطالعه است نه تدریس یا انجام دادن تکالیف وی ، بقیه کارها به عهده معلم مدرسه می باشد .

 

منابع :

- جایگاه تکلیف درسی دانش آموزان در منزل و نقش آن در آموزش     دفتر آموزش ابتدایی و راهنمایی تحصیلی 1372

- تکلیف شب به عنوان یک تجربه یادگیری    نویسنده ماری ان دوبل ، تسی باربر ترجمه فاطمه فقیهی مرکز تحقیقات آموزشی 1370

- تکلیف شب یک معضل جهانی ( منبع اکونومیست ) نقل از روزنامه ایران مترجم رسول امان الهی

 

با کوشش جناب آقای شیروانی

از همکاران مقطع ابتدایی مجتمع سلمان فارسی

 

 

Powered by: ChabokSoft